Mỹ đạt kỷ lục xuất khẩu năng lượng: Đòn bẩy địa chính trị hay cơn sốt nhất thời?

Xuất khẩu năng lượng Mỹ vừa chạm mốc kỷ lục lịch sử trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang, biến Washington trở thành “phao cứu sinh” cho an ninh năng lượng toàn cầu hiện nay.

Theo dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, lượng xuất khẩu dầu thô và các sản phẩm tinh chế đã vọt lên mức gần 12,9 triệu thùng/ngày vào tuần trước. Song song đó, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cũng ghi nhận mức tăng trưởng kỷ lục trong tháng qua, theo báo cáo từ đơn vị theo dõi tàu biển Kpler. Những con số này không đơn thuần là kết quả của cung cầu, mà là hệ quả trực tiếp từ sự bất ổn tại Trung Đông.

Một minh chứng rõ nét cho xu hướng này là việc hơn 60 siêu tàu chở dầu đang hướng về phía Mỹ tính đến ngày ²²⁄₄ - con số cao gấp 3 lần so với thời điểm trước xung đột. Điều này cho thấy các quốc gia nhập khẩu đang trong cuộc đua khốc liệt để giành giật từng chuyến hàng từ Washington.

Áp lực từ eo biển Hormuz và sự chuyển dịch của châu Á

Hiện nay, khoảng 10 triệu thùng dầu và sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày (tương đương 10% nguồn cung toàn cầu) đang bị đình trệ tại eo biển Hormuz. Khi tuyến đường huyết mạch này bị siết chặt, Mỹ nghiễm nhiên trở thành nguồn cung thay thế quan trọng, đặc biệt là với các mặt hàng thiết yếu như nhiên liệu máy bay và nhiên liệu nấu ăn.

Châu Á, khu vực vốn phụ thuộc nặng nề vào Trung Đông, đang nỗ lực tái định hướng nguồn cung. Nhật Bản là một ví dụ điển hình: với 95% lượng dầu nhập khẩu trước đây đến từ Vùng Vịnh, Tokyo hiện đang thắt chặt quan hệ năng lượng với Mỹ. Tại diễn đàn ở Tokyo do Bộ trưởng Nội vụ Mỹ Doug Burgum chủ trì vào tháng 3, các doanh nghiệp Mỹ đã chốt những thỏa thuận trị giá tới 56 tỷ USD với các nhà đầu tư châu Á.

Tuy nhiên, việc chuyển đổi này không hề dễ dàng. Có một rào cản kỹ thuật lớn: sự không tương thích về hạ tầng. Các nhà máy lọc dầu tại châu Á được thiết kế để xử lý dầu nặng, hàm lượng lưu huỳnh cao từ Trung Đông, trong khi Mỹ xuất khẩu dầu nhẹ. Việc vận hành dầu nhẹ trên hệ thống cũ không chỉ kém hiệu quả mà còn làm giảm biên lợi nhuận. Theo Parul Bakshi từ Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, việc cải tạo hạ tầng này sẽ tiêu tốn chi phí khổng lồ và mất nhiều năm để hoàn thiện.

Châu Âu: Nỗi lo thay thế sự phụ thuộc này bằng sự phụ thuộc khác

Đối với Liên minh châu Âu (EU), năng lượng Mỹ là giải pháp tình thế cấp bách sau khi cắt đứt nguồn cung từ Nga. Hiện nay, khoảng 60% lượng LNG của EU đến từ Mỹ. Tuy nhiên, sự phụ thuộc này mang lại một nỗi lo mới về địa chính trị.

Ông Henning Gloystein từ Eurasia Group phân tích rằng EU lo ngại Mỹ sẽ sử dụng năng lượng như một “đòn bẩy chính trị” để gây áp lực lên các vấn đề về thuế quan, an ninh NATO hoặc chính sách khí hậu. Việc chính quyền ông Trump sử dụng LNG như một công cụ trong đàm phán thương mại đã khiến Ủy viên Năng lượng EU Dan Jørgensen cảnh báo về rủi ro thay thế một sự phụ thuộc (Nga) bằng một sự phụ thuộc khác (Mỹ).

Trong ngắn hạn, EU không có lựa chọn nào khác. Khi các kho dự trữ khí đốt chạm mức thấp kỷ lục trước mùa đông và trung tâm LNG Ras Laffan của Qatar bị hư hại, LNG từ Mỹ là nguồn cung bổ sung duy nhất có khả năng đáp ứng quy mô lớn.

Những “điểm nghẽn” kìm hãm vị thế thống trị của Mỹ

Dù đang ở đỉnh cao, nhưng năng lượng Mỹ vẫn đối mặt với những giới hạn vật lý và kinh tế:

• Hạ tầng cảng biển: Các cơ sở xuất khẩu tại Texas và Louisiana đã gần chạm ngưỡng công suất tối đa.
• Thời gian triển khai: Cảng LNG mới tại Bờ Vịnh dù đã vận hành nhưng phải đến năm 2027 mới đạt công suất tối đa.
• Chi phí vận tải: Khoảng cách địa lý khiến dầu và khí Mỹ đắt hơn khi vận chuyển sang châu Á so với nguồn cung từ Vùng Vịnh.

Khi xung đột hạ nhiệt và eo biển Hormuz mở cửa trở lại, sức hấp dẫn của năng lượng Mỹ có thể suy giảm. Như ông Tsuneo Watanabe từ Quỹ Hòa bình Sasakawa nhận định, khi giá năng lượng Trung Đông ổn định, lợi thế cạnh tranh của Washington sẽ không còn mạnh mẽ như hiện tại.

Góc nhìn chuyên gia: Cuộc khủng hoảng lần này cho thấy an ninh năng lượng không chỉ là câu chuyện về số lượng, mà là sự cân bằng giữa hạ tầng kỹ thuật và niềm tin chính trị. Việc đa dạng hóa nguồn cung là đúng đắn, nhưng nếu không đầu tư nâng cấp hạ tầng lọc dầu và xây dựng các hiệp ước cung ứng dài hạn, các quốc gia sẽ mãi rơi vào thế bị động trước các biến động địa chính trị.

Theo bạn, liệu các nước châu Á có nên chấp nhận chi phí khổng lồ để cải tạo nhà máy lọc dầu nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Đông? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận bên dưới!

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao xuất khẩu năng lượng của Mỹ lại tăng kỷ lục hiện nay?Do xung đột tại Trung Đông gây gián đoạn nguồn cung, đặc biệt là việc siết chặt eo biển Hormuz khiến 10% nguồn cung dầu toàn cầu bị mắc kẹt, buộc các nước châu Á và châu Âu phải tìm đến Mỹ.

Rào cản lớn nhất khiến châu Á khó chuyển hẳn sang dùng dầu Mỹ là gì?Đó là sự không tương thích về hạ tầng. Các nhà máy lọc dầu châu Á được thiết kế cho dầu nặng từ Trung Đông, trong khi Mỹ cung cấp dầu nhẹ, khiến quá trình lọc kém hiệu quả và tốn chi phí cải tạo lớn.

Tại sao EU lo ngại khi phụ thuộc vào LNG của Mỹ?EU lo ngại Mỹ sẽ sử dụng sự phụ thuộc này như một công cụ gây áp lực chính trị trong các cuộc đàm phán về thuế quan, an ninh NATO và các chính sách khí hậu.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao xuất khẩu năng lượng của Mỹ lại tăng kỷ lục hiện nay?

Do xung đột tại Trung Đông gây gián đoạn nguồn cung, đặc biệt là việc siết chặt eo biển Hormuz khiến 10% nguồn cung dầu toàn cầu bị mắc kẹt, buộc các nước châu Á và châu Âu phải tìm đến Mỹ.

Rào cản lớn nhất khiến châu Á khó chuyển hẳn sang dùng dầu Mỹ là gì?

Đó là sự không tương thích về hạ tầng. Các nhà máy lọc dầu châu Á được thiết kế cho dầu nặng từ Trung Đông, trong khi Mỹ cung cấp dầu nhẹ, khiến quá trình lọc kém hiệu quả và tốn chi phí cải tạo lớn.

Tại sao EU lo ngại khi phụ thuộc vào LNG của Mỹ?

EU lo ngại Mỹ sẽ sử dụng sự phụ thuộc này như một công cụ gây áp lực chính trị trong các cuộc đàm phán về thuế quan, an ninh NATO và các chính sách khí hậu.