Bảo hành đường bộ 10 năm: Vì sao Bộ Xây dựng khẳng định là phi thực tế?

Việc nâng thời gian bảo hành công trình giao thông từ 2 năm lên 10 năm đang gây tranh cãi khi Bộ Xây dựng khẳng định đề xuất này gây nhầm lẫn giữa bảo hành và bảo trì.

Mới đây, dư luận trong ngành xây dựng đặc biệt quan tâm đến văn bản của Tập đoàn Sơn Hải gửi cơ quan quản lý, đề xuất kéo dài thời hạn bảo hành các công trình đường bộ từ mức tối thiểu 2 năm hiện nay lên 10 năm. Theo lập luận từ phía doanh nghiệp, khoảng thời gian 2 năm là quá ngắn so với tuổi thọ thực tế của một con đường. Sơn Hải cho rằng nếu áp dụng mốc 10 năm, Cục Đường bộ Việt Nam có thể tiết kiệm được khoản chi phí bảo trì khổng lồ, ước tính lên đến hơn 100.000 tỷ đồng.

Trên thực tế, Tập đoàn Sơn Hải không chỉ đề xuất trên lý thuyết mà đã tiên phong tự nguyện cam kết bảo hành 10 năm cho nhiều gói thầu cao tốc trọng điểm thuộc dự án Bắc - Nam như: Mai Sơn - Quốc lộ 45, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vũng Áng - Bùng và Vân Phong - Nha Trang. Tuy nhiên, góc nhìn từ cơ quan quản lý nhà nước lại hoàn toàn khác.

Nhầm lẫn tai hại giữa “Bảo hành” và “Bảo trì” công trình

Sau khi tham vấn kỹ lưỡng với các chuyên gia, nhà thầu và nhà đầu tư lớn, Bộ Xây dựng đã gửi văn bản phản hồi, khẳng định đề xuất trên chưa hiểu đúng bản chất kỹ thuật và pháp lý của công tác quản lý công trình. Để làm rõ, chúng ta cần phân định rạch ròi hai khái niệm thường bị đánh đồng này:

• Bảo hành công trình: Là cam kết của nhà thầu trong việc khắc phục, sửa chữa các hư hỏng, khiếm khuyết phát sinh do lỗi thi công hoặc sai sót kỹ thuật trong quá trình xây dựng.
• Bảo trì công trình: Là hoạt động kiểm tra, bảo dưỡng, sửa chữa định kỳ nhằm khắc phục sự hao mòn tự nhiên trong quá trình khai thác để duy trì tuổi thọ dự án.

Bộ Xây dựng phân tích rằng, mốc 2 năm đối với công trình cấp I và cấp đặc biệt là thời gian đủ để các khiếm khuyết do lỗi thi công bộc lộ rõ nét. Nếu kéo dài lên 10 năm, thời hạn bảo hành sẽ trùng lặp với chu kỳ sửa chữa định kỳ (ví dụ: mặt đường bê tông nhựa thường có chu kỳ trung tu sau mỗi 5 năm). Điều này tạo ra một “vùng xám” pháp lý: Rất khó để phân định một vết nứt là do lỗi thi công (nhà thầu chịu) hay do hao mòn tự nhiên (nhà nước chịu), dẫn đến tranh chấp kéo dài và làm chậm tiến độ duy tu công trình.

Rủi ro đẩy chi phí dự thầu tăng vọt

Không chỉ dừng lại ở vấn đề kỹ thuật, Hiệp hội các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam cũng bày tỏ lo ngại sâu sắc về tác động kinh tế. Việc áp dụng cứng nhắc quy định bảo hành 10 năm sẽ buộc các doanh nghiệp phải nâng mức dự phòng rủi ro và chi phí bảo lãnh ngân hàng lên cực cao.

Trong bối cảnh giá vật liệu xây dựng biến động và lãi suất vay vốn tăng, áp lực tài chính này sẽ trực tiếp đẩy giá dự thầu tăng vọt. Hệ quả là ngân sách nhà nước có thể phải chi nhiều hơn cho việc xây mới thay vì tiết kiệm chi phí bảo trì như kỳ vọng ban đầu của Tập đoàn Sơn Hải.

Kinh nghiệm quốc tế nói gì?

Khi nhìn ra thế giới, các quốc gia có hạ tầng giao thông phát triển như Nhật Bản hay Trung Quốc thường quy định thời gian bảo hành phổ biến chỉ từ 1-2 năm. Không có một chuẩn mực chung nào áp dụng mốc 10 năm cho toàn bộ công trình giao thông, điều này càng cho thấy đề xuất của Sơn Hải thiếu cơ sở thực tiễn để áp dụng đại trà.

Vấn đề an toàn giao thông và giám sát cộng đồng

Một điểm đáng chú ý khác là đề xuất cắm biển công khai thông tin nhà thầu trên tuyến đường để người dân giám sát chất lượng. Bộ Xây dựng cho rằng điều này là không khả thi vì:

1. Về pháp lý: Luật Xây dựng đã quy định lắp biển thông tin công trường trong giai đoạn thi công.
2. Về an toàn: Khi công trình đã đưa vào khai thác, việc cắm thêm các biển báo bảo hành dọc tuyến có thể gây xao nhãng cho tài xế, tiềm ẩn nguy cơ gây tai nạn giao thông. Hiện chưa có quốc gia nào áp dụng quy định này trên các tuyến đường đang vận hành.

Góc nhìn chuyên gia và bài học quản trị

Việc Tập đoàn Sơn Hải tự nguyện bảo hành 10 năm là một minh chứng cho sự tự tin về chất lượng và uy tín của doanh nghiệp. Tuy nhiên, giữa “cam kết tự nguyện của một doanh nghiệp xuất sắc” và “quy định pháp luật áp dụng cho mọi nhà thầu” là một khoảng cách rất lớn. Quản trị hạ tầng công không thể dựa trên một trường hợp đơn lẻ mà phải dựa trên tiêu chuẩn kỹ thuật, tính công bằng trong đấu thầu và an toàn vận hành.

Theo bạn, liệu chúng ta nên có một cơ chế thưởng cho những nhà thầu dám cam kết bảo hành dài hạn thay vì áp đặt một quy định chung cho toàn ngành? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận bên dưới!