Luật Đô thị đặc biệt: Tháo gỡ 'điểm nghẽn' thể chế cho siêu đô thị TP.HCM

Luật Đô thị đặc biệt TP.HCM được kỳ vọng sẽ tạo ra khung pháp lý ổn định, giúp tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn về thể chế, phân cấp nguồn lực để thúc đẩy siêu đô thị bứt phá.

Với vị thế là đầu tàu kinh tế, trung tâm tài chính, khoa học công nghệ và y tế của cả nước, TP.HCM không chỉ là một đô thị loại đặc biệt theo phân loại của Quốc hội mà còn là một siêu đô thị với quy mô dân số khoảng 14 triệu người, nằm trong top 20 thành phố lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, thực tế cho thấy năng lực phát triển của Thành phố đang bị kìm hãm bởi một “chiếc áo” thể chế quá chật hẹp.

Khi cơ chế đặc thù chưa đủ để giải bài toán tăng trưởng

Trong những năm qua, Quốc hội đã ban hành nhiều nghị quyết nhằm tạo cơ chế đặc thù cho TP.HCM như Nghị quyết 54/2017/QH14, Nghị quyết 98/2023/QH15 và mới nhất là Nghị quyết 260/2025/QH15. Dù đã tạo ra những chuyển biến tích cực, nhưng các văn bản này vẫn tồn tại một điểm yếu chí tử: tính chất thí điểm và ngắn hạn.

Việc vận hành dựa trên các nghị quyết mang tính vụ việc khiến tính ổn định không cao, khiến các nhà đầu tư và cơ quan quản lý luôn trong trạng thái “chờ đợi” hoặc “thăm dò”. Đối với một siêu đô thị có diện tích 6.773 km2 và vai trò chiến lược, việc chỉ áp dụng các quy định chung như các địa phương khác hoặc các cơ chế tạm thời là không còn phù hợp.

Động lực bứt phá từ một thể chế tương thích

Khi nhìn vào bức tranh tổng thể, đặc biệt là sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, quy mô kinh tế của TP.HCM đã chiếm tới ¹⁄₄ GDP và ¹⁄₃ tổng thu ngân sách cả nước. Đây là một con số khổng lồ, đòi hỏi một công cụ quản trị tương xứng để không chỉ phát triển nội tại mà còn kéo các địa phương lân cận cùng tăng tốc.

Những “mỏ vàng” tăng trưởng cần cơ chế mở

TP.HCM hiện sở hữu những động lực phát triển cực kỳ tiềm năng nhưng đang thiếu hành lang pháp lý đủ mạnh để khai thác:

• Kinh tế biển và Logistics: Tiềm năng từ Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, Cát Lái và Cái Mép.
• Khu thương mại tự do: Các mô hình tại Cần Giờ, Bình Dương và Cái Mép Hạ.
• Trung tâm đổi mới sáng tạo: Cụm công nghiệp công nghệ cao tại Thủ Đức và vùng lõi đô thị về tài chính, y tế, giáo dục.

Bài học từ Luật Thủ đô sửa đổi 2024

Việc Hà Nội được áp dụng Luật Thủ đô sửa đổi là một tham chiếu quý giá. Những đột phá trong quản lý kinh tế, hộ tịch, nhân sự và đầu tư của Hà Nội có thể áp dụng tương đồng cho TP.HCM. Thậm chí, TP.HCM có thể đi xa hơn trong việc thiết kế cơ chế quản lý không gian ngầm, không gian tầng cao, logistics và quản trị tài nguyên môi trường để tạo ra sự khác biệt.

Luật Đô thị đặc biệt: Phải là “Phân cấp trọn gói”

Để thực sự tạo ra bước ngoặt, Luật Đô thị đặc biệt không thể chỉ là sự lắp ghép các nghị quyết cũ mà phải xoay quanh trục “địa phương quyết, địa phương làm”. Điều này có nghĩa là thực hiện phân cấp mạnh mẽ và toàn diện cho HĐND, UBND và Chủ tịch UBND Thành phố.

Các nội dung cốt lõi cần đột phá:

1. Tự chủ bộ máy: Chủ động định biên nhân sự tại các sở, ngành, phường, xã phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội đặc thù.
2. Quyền quyết định quy hoạch: Giao toàn quyền triển khai quy hoạch tổng thể, phát triển đô thị và quản lý ngân sách mà không phải chờ xin ý kiến nhiều bộ, ngành.
3. Thí điểm Sandbox: Triển khai các cơ chế thử nghiệm trong lĩnh vực chuyển đổi số, khoa học công nghệ và trung tâm tài chính quốc tế.
4. Liên kết vùng chiến lược: Chủ động phối hợp hạ tầng giao thông và kinh tế với vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long để đảm bảo tính đồng bộ.

Tối ưu hóa môi trường đầu tư và bài toán giám sát

Giá trị lớn nhất mà Luật Đô thị đặc biệt mang lại chính là thời gian. Khi quy trình ra quyết định được rút ngắn, chi phí tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp sẽ giảm xuống, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của Thành phố.

Tuy nhiên, quyền lực càng lớn thì trách nhiệm càng cao. Để tránh rủi ro, việc phân cấp phải đi đôi với cơ chế hậu kiểm nghiêm ngặt. Sự giám sát từ Quốc hội, HĐND và hệ thống chính trị là điều kiện kiên quyết để đảm bảo mọi quyết định đều vì lợi ích chung của nhân dân và sự phát triển bền vững của quốc gia.

Lời kết: Thể chế không nên là rào cản mà phải trở thành lợi thế cạnh tranh. Việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM không chỉ là câu chuyện của một thành phố, mà là chiến lược để Việt Nam tạo ra một cực tăng trưởng đủ mạnh, dẫn dắt nền kinh tế trong kỷ nguyên mới.

Theo bạn, đâu là điểm nghẽn lớn nhất mà TP.HCM cần tháo gỡ ngay lúc này để thu hút đầu tư quốc tế? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận dưới đây!