Quan hệ Mỹ - Anh: Liệu quyền lực mềm của Vua Charles III có cứu vãn được rạn nứt?

Chuyến thăm cấp nhà nước của Vua Charles III tới Hoa Kỳ diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Anh đang đối mặt với những rạn nứt chiến lược sâu sắc nhất trong nhiều thập kỷ qua.

Diễn ra từ ngày ²⁷⁄₄ đến ³⁰⁄₄, chuyến thăm đầu tiên của Vua Charles III trên cương vị nguyên thủ quốc gia trùng với cột mốc 250 năm Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ. Đây là một sự sắp đặt đầy tính biểu tượng: vừa tôn vinh di sản chung, vừa gợi nhắc về một lịch sử ly khai và những khác biệt không thể xóa nhòa giữa hai bờ Đại Tây Dương.

Lịch trình của nhà vua được thiết kế vô cùng long trọng với các nghi thức tại Nhà Trắng, tiệc chiêu đãi cấp nhà nước và đặc biệt là bài phát biểu trước phiên họp chung của Quốc hội Mỹ — một vinh dự hiếm hoi mà trước đó chỉ có Nữ hoàng Elizabeth II đạt được vào năm 1991. Tuy nhiên, đằng sau những nụ cười ngoại giao và nghi lễ duyệt binh, một thực tế chính trị nghiệt ngã đang hiện hữu: Liệu “quyền lực mềm” của một vị vua có đủ sức hàn gắn những bất đồng về chiến lược, kinh tế và quan điểm cá nhân giữa hai chính quyền hiện tại?

Những “vết rạn” trong mối liên minh đặc biệt

Thuật ngữ “mối quan hệ đặc biệt” (Special Relationship) từng được Winston Churchill xây dựng như một trụ cột an ninh phương Tây, dựa trên sự chia sẻ tình báo, hợp tác quân sự chặt chẽ qua NATO và những giá trị dân chủ tương đồng. Thế nhưng, dưới thời Tổng thống Donald Trump (nhiệm kỳ hai từ 2025) và Thủ tướng Keir Starmer, sự đồng thuận này đang bị thử thách nghiêm trọng.

Điểm nóng nhất hiện nay là sự bất đồng trong chiến dịch quân sự chống Iran. Tổng thống Trump đã công khai chỉ trích Thủ tướng Starmer vì thái độ “quá thận trọng” khi hạn chế cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự tại Anh, điển hình là căn cứ Diego Garcia ở Ấn Độ Dương. Việc London chỉ chấp nhận hỗ trợ với mục đích phòng thủ thay vì tấn công đã khiến ông Trump gọi phản ứng của Anh là “không hữu ích”, thậm chí đe dọa điều chỉnh các thỏa thuận thương mại song phương.

Không chỉ dừng lại ở quân sự, mâu thuẫn còn lan sang các lĩnh vực then chốt khác:

• Thương mại: Mỹ không hài lòng với chính sách thuế dịch vụ kỹ thuật số của Anh, coi đó là rào cản thương mại bất công.
• Năng lượng: Trong khi Anh ưu tiên năng lượng gió để thực hiện cam kết khí hậu, ông Trump lại chế giễu hướng đi này và kêu gọi khai thác triệt để dầu khí ở Biển Bắc.
• Chi tiêu quốc phòng: Washington gây áp lực buộc các đồng minh châu Âu, bao gồm Anh, phải nâng mức chi tiêu quốc phòng lên tới 5% GDP — một con số cực kỳ tham vọng và gây áp lực lớn lên ngân sách London.

Sự đối lập này phản ánh hai tư duy chiến lược trái ngược: Một bên là “Nước Mỹ trên hết” (America First) quyết liệt, sẵn sàng đơn phương hành động; một bên là nước Anh thận trọng, cố gắng cân bằng giữa lợi ích an ninh và rủi ro leo thang tại Trung Đông cũng như châu Âu.

Bài học từ 10 năm Brexit và sự xoay trục chiến lược của London

Chuyến thăm của Vua Charles III diễn ra gần thời điểm kỷ niệm 10 năm Brexit. Nhìn lại một thập kỷ, lời hứa về một nước Anh “tự do hơn” và thắt chặt quan hệ với Mỹ sau khi rời EU đã không mang lại kết quả như mong đợi. Các dữ liệu kinh tế cho thấy Brexit đã gây ra một sự suy giảm dần dần về GDP, năng suất lao động và đầu tư kinh doanh do gián đoạn thương mại và bất ổn chính sách.

Nhận ra sự phụ thuộc đơn phương vào liên minh xuyên Đại Tây Dương là rủi ro, Chính phủ của Thủ tướng Keir Starmer đang thực hiện một cuộc “xoay trục” ngầm. London hiện tìm cách khôi phục quan hệ với Brussels, Berlin và Paris thông qua việc tăng cường hợp tác quốc phòng và đồng bộ hóa một số quy tắc thị trường chung. Điều này không có nghĩa là Anh sẽ tái gia nhập EU, nhưng nó cho thấy một chiến lược cân bằng mới: Giảm bớt sự lệ thuộc vào Washington để tìm kiếm sự ổn định tại chính lục địa châu Âu.

Quản lý sự suy giảm hay cứu vãn thực tế?

Lịch sử cho thấy quan hệ Mỹ - Anh có khả năng phục hồi đáng kinh ngạc, từ khủng hoảng kênh đào Suez 1956 đến những bất đồng về chiến tranh Iraq. Tuy nhiên, lần này thách thức mang tính cấu trúc hơn. Quyền lực mềm của Vua Charles III — với hình ảnh một vị quân chủ ổn định, yêu môi trường và được ông Trump ngưỡng mộ — có thể tạo ra một “khoảng lặng” ngoại giao cần thiết, nhưng không thể thay thế cho các thỏa thuận chính trị thực chất.

Thực tế là Tổng thống Trump phân định rất rõ ràng: Ông dành sự ấm áp cho Hoàng gia Anh nhưng lại dành sự chỉ trích gay gắt cho Chính phủ Anh. Điều này cho thấy vai trò của nhà vua giống như một “chiếc cầu nối biểu tượng” hơn là một người giải quyết xung đột chiến lược.

Góc nhìn chuyên gia: Mối quan hệ đặc biệt hiện nay không còn là một liên minh một chiều mà đang chuyển sang giai đoạn “quản lý sự khác biệt”. Anh không còn là “phó tá” trung thành tuyệt đối của Mỹ mà đang nỗ lực định vị mình như một cường quốc tầm trung độc lập, biết tận dụng cả Washington lẫn Brussels để bảo vệ lợi ích quốc gia.

Liệu sự lịch thiệp của các bữa tiệc trà tại Nhà Trắng có thể khỏa lấp được những hố sâu về thuế quan và căn cứ quân sự? Câu trả lời có lẽ không nằm ở những cái bắt tay của nhà vua, mà ở khả năng thích nghi của London trước một Washington khó đoán.

Bạn nghĩ sao về vai trò của quyền lực mềm trong ngoại giao hiện đại? Liệu sự ngưỡng mộ đối với Hoàng gia có thể thay đổi được các quyết sách chính trị cứng rắn? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận.